Η χώρα μας χρειάζεται «μετασχηματιστική» ηγεσία

Επαμεινώνδας Ε. Πανάς
συντ. Καθηγητής
Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

6 Ιουλίου 2017

Το ζήτημα της ηγεσίας της χώρας εμφανίζεται τεράστιο και ιδιαίτερα λόγω της κρίσης που η χώρα αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια.

Είναι γεγονός ότι λόγω της κρίσης συρρικνώθηκαν ή και διαλύθηκαν πολιτικά κόμματα και εξαφανίστηκαν ηγέτες. Αξίζει να θυμηθούμε τα λόγια του Αγίου Παΐσιου (1993):

paisios

Πατήρ Παΐσιος

«Είναι κρίμα, γιατί σήμερα κατόρθωσε ο διάβολος και αιχμαλώτισε τις ηγεσίες. Κλαίω την Ελλάδα. Δεν έχει μείνει τίποτα όρθιο σήμερα. Η Ελλάδα για να σωθεί, πρέπει όλοι οι ηγέτες της όπου και αν βρίσκονται, να πάνε εξορία. Να φύγουν, γιατί παρόντες μολύνουν… Μη φοβάστε. Ο Θεός δεν θα επιτρέψει να γίνει κακό, αλλά θα γίνουν όμως πράγματα και θάματα που δεν θα εξηγούνται με τη λογική. Ο κόσμος θα τους σιχαθεί και θα τους κυνηγήσει. Όπως ένα μπαλόνι που φουσκώνει και ξαφνικά σκάει, έτσι θα σκάσουν και αυτοί! Δεν μπορώ να σου πω πιο πολλά… Είδατε τι έπαθε ο Τσαουσέσκου στη Ρουμανία; Τους μωραίνει ο Θεός και αφού γίνουν ρεζίλι, μετά παίρνουν το δρόμο τους. Το ίδιο συνέβη και με την Αλβανία, το ίδιο και με τους δικούς μας εδώ. Τους αφήνει πρώτα να ρεζιλευτούν… Θα έχετε κυβέρνηση και θα είναι σαν να μην έχετε… Ο κόσμος θα σιχαθεί τους πολιτικούς και θα τους πάρει με τις πέτρες…».

Μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους που εντοπίζονται στον πυρήνα της διακυβέρνησης, ζωτικής σημασίας για την όλη πορεία του έθνους και συγχρόνως για την ευημερία των Ελλήνων, αποτελεί η ηγεσία. Δεν μπορεί κάποιος να υποβαθμίσει την ποιότητα της ηγεσίας ενός κόμματος όσον αφορά στη συμβολή του στην ανάπτυξη του έθνους.

Μέχρι σήμερα δεν έχει μελετηθεί αν η κρίση της χώρας εκτός των άλλων ενδέχεται να οφείλεται και στην ποιότητα της ηγεσίας των κομμάτων. Φυσικά, όταν σε μία χώρα εφαρμόζεται γραφειοκρατικό σύστημα με κύριο χαρακτηριστικό τη διαφθορά και τα σκάνδαλα, θα έπρεπε να αναμένεται, ως φυσική συνέπεια η φθίνουσα οικονομική πορεία της χώρας, και τελικά η χρεοκοπία της.

Ο Burns, ήδη από το 1978 είχε επισημάνει ότι η ηγεσία συνιστά ηθική αναγκαιότητα, της οποίας οι επιτυχίες μετρώνται με αρετές όπως είναι η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η ευκαιρία και η επιδίωξη της ευτυχίας.

Ασφαλώς, δεν εμφανίστηκε ελληνική ηγεσία που θα μπορούσε να έχει επιδείξει πολύ καλή διακυβέρνηση, όταν μερικά μέλη της κυβέρνησης ήταν και εξακολουθούν ακόμη να είναι ερωτευμένα με τη διαφορά. Έτσι, τελικά η διαφθορά συμβάλει στην έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών προς την κυβέρνηση και γενικά προς το πολιτικό σύστημα.

Σήμερα λόγω της κρίσης, οι πολίτες έχουν αποκτήσει μια εμπειρία, η οποία αναδεικνύει το έλλειμμα ποιοτικής ηγεσίας, στο οποίο οφείλεται η χρεοκοπία της χώρας. Δεν χρειάζεται να αναλύσουμε βήμα προς βήμα την περίοδο της Μεταπολίτευσης για να φτάσουμε στο πώς δημιουργήθηκε αυτή η διάλυση του κράτους και κατ’ επέκταση της Ελληνικής κοινωνίας. Οι βασικοί πυρήνες της διάλυσης υπήρχαν προ της κρίσης. Γιατί άραγε δεν είχαν γίνει αντιληπτά όλα αυτά; Φαινόντουσαν αλλά ταυτόχρονα υπήρχε μια άλλη κατάσταση, η υπερκαταναλωτική ευμάρεια, καθώς και ο νοσηρός κομματικός ανταγωνισμός που κάλυπτε αυτήν την αποσύνθεση του κράτους και τις μακροπρόθεσμες συνέπειές της.

Τι έκαναν οι ηγεσίες των κομμάτων από το 1974 μέχρι σήμερα; Συνοπτικά, αυτές οι ηγεσίες ευθύνονται για την επερχόμενη χρεοκοπία της χώρας.

cover

Δυστυχώς οι αρνητικές επιπτώσεις δεν ήταν μόνο οικονομικές. Ταυτόχρονα αναπτύχθηκε έντονος εθνομηδενισμός, επίθεση κατά της Ελληνικής γλώσσας και έντονη τάση για την απαξίωση της Ορθοδοξίας και το διαχωρισμό της από την έννοια του Ελληνισμού. Μη γελιόμαστε. Η φιλοσοφία της υπερκατανάλωσης ήταν το όχημα για να οικοδομηθεί ο εθνομηδενισμός. Με τον ιό της υπερκατανάλωσης φθείρεται η έννοια της πατρίδας και της θρησκείας.

Ασφαλώς, κάποιος ο οποίος γίνεται αρχηγός ενός κόμματος δεν σημαίνει αυτόματα ότι μετατρέπεται σε ηγέτη. Και τώρα, ποια είναι η λύση; Τι πρέπει να γίνει;

James MacGregor Burns

James MacGregor Burns

Ο James MacGregor Burns, ιστορικός και βιογράφος των προέδρων των ΗΠΑ, (βραβείο Pulitzer) και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, έγραψε ένα βιβλίο, με μεγάλη κυκλοφορία το 2010 με τίτλο Leadership, το οποίο είναι αρκετά διδακτικό.

Σύμφωνα με τις απόψεις του Burns ο πιο σημαντικός ηγέτης είναι ο μετασχηματικός ηγέτης, εκείνος δηλαδή που έχει την ικανότητα να εμφυσήσει στους πολίτες την ιδέα να ενεργήσουν από κοινού για την επίτευξη υψηλών στόχων και οραμάτων. Λίγοι πρόεδροι των ΗΠΑ προσεγγίζουν αυτόν τον ορισμό του μετασχηματικού ηγέτη.

Φυσικά, δεν χρειάζεται κάποιος να είναι απόφοιτος του Χάρβαρντ για να καταλάβει, με βάση τον ορισμό του Burns, ότι στη χώρα μας δεν εμφανίστηκαν ηγέτες αυτής της μορφής όπως άλλωστε κρίνεται και εκ του αποτελέσματος.

Αρκετοί αρχηγοί κομμάτων θεωρούν ότι λόγω της θέσης τους μετατρέπονται αυτομάτως σε ηγέτες. Αυτό όμως δεν είναι αληθινό.

Ο μετασχηματικός ηγέτης έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί στους πολίτες ένα όραμα, μια αποστολή και ορισμένες αξίες για να κατορθώσουν στη συνέχεια αυτοί να φέρουν σε πέρας τις επιθυμητές αλλαγές.

Ο Bass (1990) παρατηρεί ότι, η μετασχηματική ηγεσία θα βοηθήσει στην ενεργοποίηση των δημιουργικών δυνατοτήτων των ατόμων και των ομάδων, επιδιώκοντας με αυτόν τον τρόπο την κοινωνική αλλαγή.

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κρίσης χρειάζεται μια μετασχηματιστική διακυβέρνηση, η οποία θα δημιουργήσει ένα αισιόδοξο κλίμα που έχουν ανάγκη τώρα, όσο ποτέ άλλοτε οι Έλληνες και η Ελλάδα: Οι πολίτες πρέπει να υπερβούν τα ατομικά τους συμφέροντα για το καλό της χώρας ακολουθώντας ένα συλλογικό όραμα.

Κρίνεται ως αναγκαία αυτή η μετασχηματιστική μεθοδολογία της διακυβέρνησης που θα φέρει στη συνέχεια την αλλαγή της μιζέριας της χώρας.

Αλλιώς, όπως θα ‘λεγε και ο Καβάφης:

«Ας πρόσεχαν».

This entry was posted in Άρθρα and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s