Μια έρευνα του Οικονομικού Επιμελητηρίου της Ελλάδος και του Τμήματος Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών: Τα δεδομένα που αφορούν στη χώρα μας για το εμπόριο, την εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγεία, την οικοδομική δραστηριότητα, οι Δείκτες εξάρτησης, γήρανσης, αντικατάστασης, δυστυχίας και ανθρώπινης ανάπτυξης, και οι απόψεις των πολιτών, αναλυτικά, σε 13 τόμους, για την ανάπτυξη ανά Περιφέρεια στη χώρα.

11 Φεβρουαρίου 2019

Του σ. Καθηγητή Επαμεινώνδα Πανά

 

Τα δεδομένα που αφορούν στη χώρα μας για το εμπόριο, την εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγεία, την οικοδομική δραστηριότητα, οι Δείκτες εξάρτησης, γήρανσης, αντικατάστασης, δυστυχίας και ανθρώπινης ανάπτυξης, και οι απόψεις των πολιτών, αναλυτικά, σε 13 τόμους, για την ανάπτυξη ανά Περιφέρεια στη χώρα.

ΟΕΕ 2

ΟΠΑ 2

Τόμοι:

01 Απόψεις πολιτών – Ανατολική Μακεδονία

02 Απόψεις πολιτών – Αττική

03 Απόψεις πολιτών – Δυτική Ελλάδα

04 Απόψεις πολιτών – Δυτική Μακεδονία

05 Απόψεις πολιτών – Ήπειρος

06 Απόψεις πολιτών – Ιόνιοι Νήσοι

07 Απόψεις πολιτών – Κεντρική Μακεδονία

08 Απόψεις πολιτών – Κρήτη

09 Απόψεις πολιτών – Νότιο Αιγαίο

10 Απόψεις πολιτών – Στερεά Ελλάδα

11 Απόψεις πολιτών – Θεσσαλία

12 Απόψεις πολιτών – Πελοπόννησος

13 Απόψεις πολιτών – Βόρειο Αιγαίο

 

Σύντομη Εισαγωγή

Η Ελλάδα την τελευταία τετραετία έχει υποστεί μια σειρά από σημαντικούς αιφνιδιασμούς «shocks». Αυτοί οι αιφνιδιασμοί έχουν επηρεάσει την ψυχολογία, τη διάθεση και την κοινωνική στάση των Ελλήνων πολιτών. Γεγονός είναι ότι για πρώτη φορά οι Έλληνες πολίτες ζουν την τραγική εμπειρία μιας παρατεταμένης ύφεσης.

Αυτό είναι ένα νέο φαινόμενο στη ζωή του Έλληνα, που διαμορφώνει μία άσχημη διάθεση και μία μελαγχολική στάση σε όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει καθημερινά.

Η διάθεσή του επηρεάζεται:

  • Από τη μείωση του εισοδήματός του
  • Από την πιθανή απώλεια της εργασίας του
  • Από την ακρίβεια που αντιμετωπίζει
  • Από την αύξηση της ανεργίας των νέων
  • Από τη φυγή νέων επιστημόνων προς το εξωτερικό
  • Από το φάσμα ενδεχόμενης πείνας
  • Από την αδυναμία του να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του (στεγαστικό δάνειο, φορολογικές υποχρεώσεις και άλλες ανάγκες).
  • Από ένα ανεπαρκές σύστημα υγείας και κοινωνικής ασφάλισης.

 

Τα οικονομικά ζητήματα δεν μονοπωλούν τη διάθεση του Έλληνα. Άλλα γεγονότα έχουν πιο σημαντικές επιπτώσεις στη διάθεσή του. Μερικά πολύ σημαντικά προβλήματα που τον απασχολούν επίσης είναι:

  • Η διαφθορά
  • Η ανασφάλεια
  • Η εγκληματικότητα
  • Η λαθρομετανάστευση
  • Η ηθική

 

Όλα αυτά που μοιάζουν να εμφανίστηκαν ξαφνικά και να δρουν συνεργικά, έχουν προσθετική ιδιότητα γιατί:

δημιουργούν το έλλειμμα εμπιστοσύνης:

  • στο πολιτικό σύστημα
  • στην ικανότητα της Πολιτείας να επιλύσει τα προβλήματα

 

Δυστυχώς, η χώρα μας βρίσκεται σε κατάσταση γενικευμένης κρίσης. Ηθικής, πολιτικής, οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής.

Η σημερινή οικονομική κατάσταση της χώρας είναι πολύ διαφορετική από ότι αυτή ήταν πριν μια δεκαετία. Σήμερα, εκτός από τις συζητήσεις για το χρέος της χώρας, το ζητούμενο είναι πώς θα επιτευχθεί ανάπτυξη.

Ποιας μορφής ανάπτυξη;

Αυτοί οι οποίοι λαμβάνουν αποφάσεις είναι επικεντρωμένοι στο «δένδρο» της μελλοντικής ανάπτυξης της χώρας και αποτυγχάνουν να δουν το «δάσος».

Κατ’ αρχήν είναι σωστό να επιδιώκεται μελλοντική ανάπτυξη της χώρας. Όμως, η μελλοντική ανάπτυξη της χώρας χρειάζεται μία ενδελεχή ανάλυση για το τι έγινε στο παρελθόν. Ασφαλώς, τις περισσότερες φορές προσπαθούμε να αντιληφθούμε την κατάσταση επεκτείνοντας το παρελθόν προς το μέλλον.

Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να αξιολογήσουμε αν η Ελλάδα στα χρόνια που πέρασαν ακολούθησε κάποιο αναπτυξιακό υπόδειγμα. Μόνο το γεγονός ότι δανειζόμασταν για να καταναλώνουμε, αρκεί για να αναδείξει, γιατί οδηγηθήκαμε στη σημερινή οικονομική κρίση και ακόμα ότι το συγκεκριμένο αναπτυξιακό σχέδιο, αν φυσικά υπήρχε, δεν ήταν αναπτυξιακό.

Ο σκοπός της έρευνας αυτής, είναι να διερευνήσει και να εξετάσει τις απόψεις και τις προτιμήσεις απλών πολιτών αλλά και των ειδικών της οικονομίας για τα οικονομικά προβλήματα και για τα θέματα της ανάπτυξης.

Οι απόψεις τους αποτελούν ένα σημαντικό πληροφοριακό υλικό διαθέσιμο σε αυτούς που παίρνουν τις αποφάσεις. Αυτοί οι οποίοι παίρνουν αποφάσεις, χρειάζονται κυρίως αντικειμενικές πληροφοριακές εισροές –πέρα από τα στατιστικά δεδομένα (νοθευμένα ή μη)– οι οποίες θα τους είναι χρήσιμες για τη διαμόρφωση των στρατηγικών τους.

Φυσικά, διαμόρφωση των στρατηγικών που στοχεύουν στην ανάπτυξη δεν επιτυγχάνεται μόνο με ένα τρόπο.

Αν διαβάσει κάποιος δειγματοληπτικά τις εφημερίδες, τα διάφορα blogs στο διαδίκτυο, τα άρθρα σε περιοδικά, θα διαπιστώσει ότι η πολιτική αρένα είναι φορτισμένη με όλα αυτά τα αιφνιδιαστικά γεγονότα που προαναφέραμε. Ταυτόχρονα ακούμε κάθε μέρα για την ανάπτυξη. Πώς όμως η κοινή γνώμη, οι Έλληνες πολίτες αντιλαμβάνονται αυτήν την ανάπτυξη; Αναμφίβολα, η διάθεση, οι απόψεις και οι στάσεις των πολιτών αποτελούν ένα μέτρο της κοινής γνώμης. Η δημόσια διάθεση μπορεί να αποτυπωθεί από ένα μεγάλο και αντιπροσωπευτικό αριθμό Ελλήνων πολιτών που ανταποκρίθηκαν να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο που καλύπτει ένα σύνολο οικονομικών δραστηριοτήτων σχετικών με την ανάπτυξη.

Η καρδιά της ανάλυσής μας επιδιώκει τη διερεύνηση της σχέσης που υφίσταται ανάμεσα στη διάθεση των πολιτών και την προσδοκώμενη ανάπτυξη.

Μία ανάλυση αυτής της μορφής δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα, όπως προκύπτει από την επισκόπηση της ελληνικής βιβλιογραφίας. Συνεπώς, το γεγονός αυτό αποτελεί ένα σημαντικό και χρήσιμο στοιχείο της όλης ανάλυσης.

Η δημόσια διάθεση χαρακτηρίζεται από τη διεθνή βιβλιογραφία – βλ. Erikson, Mecknen & Stimson (2002), Wiezien (1995), Stimson (1999), ως μια θερμοστατική ανταπόκριση σε κυβερνητικές αποφάσεις.

Γενικά, οι πολιτικές που εφαρμόζουν οι Κυβερνήσεις και ιδιαίτερα εκείνες που στοχεύουν στην ανάπτυξη, θα πρέπει να είναι συνεπείς με τις επιλογές και τις προτιμήσεις των πολιτών.

Η γενική διάθεση των πολιτών δημιουργεί το κλίμα της κοινής γνώμης σχετικά με τις προτιμήσεις ως προς τις Κυβερνητικές Πολιτικές. Με τον τρόπο αυτό γίνεται αντιληπτή η αξία της διάθεσης των πολιτών ως σημαντική παράμετρος επιρροής των πολιτικών της Κυβέρνησης. Το γεγονός αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη όσον αφορά στις πολιτικές της ανάπτυξης της χώρας που θα υιοθετηθούν. Αναγκαία συνθήκη της επιτυχίας τους θα είναι η αποδοχή των πολιτικών επιλογών ανάπτυξης από τους πολίτες.

Είναι δεδομένη σήμερα η αναξιοπιστία των Ελληνικών Κυβερνήσεων ως προς τις πολιτικές που ασκήθηκαν την τελευταία τριακονταετία. Τι έγιναν οι Κοινοτικοί Πόροι (πρώτο, δεύτερο πακέτο Ντελόρ, πακέτο Πρόντι); Συντέλεσαν στην ανάπτυξη; Ασφαλώς όχι. Τι απέγιναν; Σεμινάρια από τους ΟΤΑ και κατανάλωση. Ποιοι έκαναν την κατανομή των πόρων; η πελατειακή «νομενκλατούρα». Όμως, αυτά δεν αποτελούν στοιχεία αναπτυξιακής πολιτικής. Αυτά ήταν μικροέργα με κριτήρια στήριξης της «νομενκλατούρας». Αυτά οδήγησαν σε μαρασμό τη χώρα. Αντί οι πόροι να χρησιμοποιηθούν για ανάπτυξη, τροφοδότησαν την άκρατη κατανάλωση.

Ή μήπως ο ρόλος του τραπεζικού συστήματος στην ανάπτυξη ήταν διαφορετικός; Αρκεί κάποιος να εξετάσει τη δομή των χορηγήσεων δανείων του τραπεζικού συστήματος:

Τραπεζικά Δάνεια

Από τα στοιχεία του πιο πάνω πίνακα προκύπτει ότι:

  • Οι χορηγήσεις καταναλωτικής πίστης είναι το 13,2% του συνόλου

Οι χορηγήσεις των δανείων προς:

  • τη ναυτιλία είναι 6,1%
  • τον τουρισμό είναι 3,2%
  • τη γεωργία είναι 0,65% (!!!)
  • τις κατασκευές είναι 4,4%.

 

Δηλαδή, παρατηρούμε ότι και οι τέσσερις αυτοί τομείς που χαρακτηρίζονται πυλώνες της οικονομίας, ξεπερνούν μετά βίας κατά 1,15% τις χορηγήσεις προς την καταναλωτική πίστη.

Συνεχώς δίνεται έμφαση του τραπεζικού συστήματος στον τομέα των καταναλωτικών δανείων. Παρατηρούμε τη γεωργία να αποτελεί στόχο εξαφάνισης και εγκατάλειψης ενώ είναι ένας από τους παραδοσιακούς κλάδους της οικονομίας.

Αυτή η αντίληψη υπήρχε στους ασκούντες τη γεωργική πολιτική. Ας μην ξεχνάμε την αντίληψη του τότε υπουργού γεωργίας κ. Σημίτη, που έλεγε ότι έπρεπε να κόψουμε τις ελιές.

Κάτω λοιπόν από τα δυσάρεστα αποτελέσματα της ύφεσης της οικονομίας της χώρας, η έρευνα αυτή έχει ως στόχο να αναδείξει τις απόψεις και τις προθέσεις των πολιτών ως προς τις δυνατότητες ανάπτυξης της χώρας.

Η ανάλυση της διάθεσης και των στάσεων των Ελλήνων πολιτών μέχρι τώρα δεν έχει παίξει ιδιαίτερο ρόλο επιρροής στην πολιτική σκηνή της χώρας. Ουδέποτε είχε διεξαχθεί έρευνα αυτής της μορφής και παραδόξως η πολιτική ηγεσία δεν είχε δείξει ενδιαφέρον για τέτοιου είδους προσεγγίσεις που πιθανά να έβλαπταν τις πελατειακές σχέσεις.

Το ζητούμενο σήμερα για τη χώρα είναι να υπάρξει γρήγορη ανάπτυξη.

Η ανάπτυξη, είναι μια έννοια την οποία χρησιμοποιούν οι πάντες. Όμως, οι αντιλήψεις των πολιτών για την ανάπτυξη διαφέρουν.

Σήμερα το Ελληνικό νοικοκυριό, λόγω της οικονομικής κρίσης της χώρας, έχει υποστεί πολλαπλές συνέπειες: μείωση του οικογενειακού εισοδήματος, εργαζόμενους που έχουν χάσει την εργασία τους, τιμές των αγαθών που δεν έχουν μειωθεί σημαντικά, πολλά νοικοκυριά που λόγω των μισθολογικών περικοπών βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας. Ακριβώς, επειδή κάθε πολίτης, υπό το φάσμα της οικονομικής κρίσης, αντιμετωπίζει και διαφορετικό πρόβλημα, είναι λογικό να αντιλαμβάνεται διαφορετικά τον όρο της ανάπτυξης.

Στη βιβλιογραφία των οικονομικών, η «ανάπτυξη» αποτελεί μία διαδικασία προσανατολισμένη στη μεγιστοποίηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ ως προς τις συνθήκες διαβίωσης.

Η έννοια της ανάπτυξης είναι από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες λέξεις από αυτούς που ασκούν πολιτική. Όμως, η πραγματικότητα της Ελληνικής οικονομίας δεν δείχνει ότι είναι προσανατολισμένη στην ανάπτυξη.

Είναι πάρα πολύ ξεκάθαρο σε κάθε Έλληνα πολίτη ότι οι πολιτικές ανάπτυξης που εφαρμόστηκαν στη χώρα δεν απέδωσαν.

Από το 2010, η χώρα βρίσκεται σε καθοδική τροχιά. Η γενική αυτή τάση οδήγησε στη μείωση των οικονομικών και κοινωνικών προσδοκιών.

Σήμερα, όλοι οι πολίτες γνωρίζουν ότι η χώρα βρίσκεται σε μια συνεχιζόμενη ύφεση.

Όμως, γιατί οι Έλληνες πολίτες θα πρέπει, χωρίς να εκφράσουν την άποψή τους, να υιοθετήσουν αναπτυξιακές πολιτικές που είναι άγνωστο πώς θα επηρεάσουν το επίπεδο διαβίωσής τους;

Άραγε, δε δικαιολογείται η έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών, όταν διαπιστώνουν ότι η κακοδιαχείριση εκ μέρους των Κυβερνήσεων οδήγησε τη χώρα στην κατάρρευση;

Έχοντας ως δεδομένο την ιστορική αποτυχία των Κυβερνήσεων, δικαιολογείται η πολιτική άποψη και στάση του Έλληνα πολίτη. Οι πολίτες μπορούν να ανεχθούν την όποια οικονομική ανάπτυξη αν αλλάξει πρώτα η νοοτροπία που επικρατεί τα τελευταία χρόνια στη χώρα.

Η διαμόρφωση της στάσης των πολιτών ως προς την οικονομική πολιτική που αφορά την ανάπτυξη βασίζεται στις πληροφορίες που έχουν αυτοί συλλέξει, αλλά και στις αξιολογήσεις τους σχετικά με το παρελθόν, αλλά και τις μελλοντικές προοπτικές της

ανάπτυξης. Αν όλα αυτά είναι θετικά τότε θα είναι πρόθυμοι να υιοθετήσουν την πολιτική ανάπτυξης.

Οι αξιολογήσεις των πολιτών για κάποια εφαρμοζόμενη πολιτική ανάπτυξης διαμορφώνονται από τη συνολική οικονομική επίδοση (αυτή η αξιολόγηση αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως κοινωνικοτροπική (sociotropic) αξιολόγηση). Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι πολίτες αξιολογούν την απόδοση της οικονομίας της χώρας και όχι την ατομική τους οικονομική ανάπτυξη. Δηλαδή, οι πολιτικές τους προτιμήσεις αφορούν στην ανάπτυξη της χώρας. Μία περίπτωση της κοινωνικοτροπικής προσέγγισης στηρίζεται στο ερώτημα: «τι θα προσφέρει η χάραξη συγκεκριμένης πολιτικής ανάπτυξης στο Έθνος;», ενώ η ατομική ωφέλεια στηρίζεται στο ερώτημα «τι θα προσφέρει η χάραξη της συγκεκριμένης οικονομικής ανάπτυξης στο άτομό μου;».

Το πρόβλημα της οικονομικής ανάπτυξης σχετίζεται με τις αιτίες που την προκαλούν αλλά και με τους στόχους που επιδιώκονται. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει μία μόνο αιτία που μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη, αλλά αντίθετα υπάρχει ένας συνδυασμός στόχων για την επίτευξη της ανάπτυξης.

Στο πλαίσιο της έρευνάς μας σχετικά με την ανάπτυξη, συμπεριλάβαμε διαστάσεις της αντίληψης και των προτεραιοτήτων της ανάπτυξης, από διαφορετικές ομάδες πολιτών. Οι απόψεις και οι αντιλήψεις που προέρχονται από διαφορετικές πηγές, ρίχνουν φως, στο πώς ακριβώς οι πολίτες αντιλαμβάνονται την ανάπτυξη.

Ένας βασικός τρόπος είναι η αξιοποίηση των στατιστικών δεδομένων σε διάφορα οικονομετρικά υποδείγματα. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να προκύψουν μακροπρόθεσμες προβλέψεις και τάσεις, έτσι ώστε στη συνέχεια να διερευνηθούν διαφορετικά σενάρια πολιτικών.

Σήμερα, οι αλλαγές που συντελούνται σε οικονομικό και τεχνολογικό επίπεδο είναι τόσο γρήγορες που δεν αρκούν μόνον οι μέθοδοι που προαναφέραμε.

Χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί από τα εργαλεία του σχεδιασμού για την ανάπτυξη πρόσθετη πληροφόρηση. Πληροφόρηση κατάλληλη που να δίνει ευελιξία και ερμηνεία για την επίτευξη του μελλοντικού στόχου.

Έτσι, αυτοί οι οποίοι παίρνουν τις αποφάσεις, έχουν τη δυνατότητα της επιλογής μέσα από ένα σύνολο πληροφοριών. Κάθε πληροφορία αναδεικνύει ένα σύνολο ενεργειών τις οποίες δεν πρέπει να αγνοήσει αυτός που παίρνει αποφάσεις.

Advertisements
This entry was posted in Έρευνες - Μελέτες and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s